Gmach główny Akademii Sztuk Pięknych przy Krakowskim Przedmieściu (Fot. Bartosz Bobkowski / Agencja Wyborcza.pl)
List otwarty do rektora ASP w Warszawie w sprawie odwołania wystawy izraelskiej projektantki
Beata Lewkowicz
Publikujemy list otwarty Beaty Lewkowicz w sprawie odwołania wystawy Shelly Satat-Kombor w ASP w Warszawie.
Do Jego Magnificencji Rektora Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, prof. dr. hab. Błażeja Ostoi Lniskiego
Szanowny Panie Rektorze,
Jestem absolwentką Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Zawsze uważałam, że artyści, przynajmniej teoretycznie, powinni być szczególnie wyczuleni na wszelkie przejawy cenzury, ideologicznych ograniczeń i prób narzucania jedynie słusznych sposobów myślenia. Powinni patrzeć szerzej, dostrzegać więcej, wykazywać się większą swobodą intelektualną, wrażliwością i świadomością złożoności świata.
Nie oznacza to oczywiście, że zawsze tak było. Nie było nawet w czasach, kiedy sama studiowałam na krakowskiej ASP. Artyści są przecież tylko ludźmi. Bywają niemądrzy, niewykształceni, pozbawieni empatii, podatni na manipulację, konformistyczni, a niekiedy zwyczajnie przekupni. Potrafią bezmyślnie podążać za modą, obowiązującymi trendami i tymi, którzy wyznaczają kierunki, od których zależą prestiż, uznanie i przyszła kariera.
Tak było kiedyś i tak jest nadal. Dotyczy to zarówno artystów dojrzałych, którzy poniekąd wybili się na Żydach i Holokauście, by następnie uznać współczesny Izrael za jądro ciemności, jak i artystów młodych, dopiero rozpoczynających swoją drogę, którzy podążają śladami starszych kolegów. Czasem z autentycznego idealizmu, czasem z niewiedzy, a czasem z całkiem przyziemnej kalkulacji, że określone poglądy i gesty mogą okazać się przydatne w przyszłej karierze.
Nie spodziewałam się jednak, że dojdzie do sytuacji, w której władze Akademii Sztuk Pięknych, zamiast bronić swobody twórczej i akademickiej, same zdecydują się ograniczyć ją pod naciskiem studentów, których protest opiera się na tak powierzchownej znajomości faktów i tak zdumiewająco wybiórczej wrażliwości.
Z oburzeniem przyjęłam informację o odwołaniu przez władze Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie wystawy izraelskiej projektantki Shelly Satat-Kombor, wykładowczyni Akademii Sztuki i Wzornictwa Bezalel w Jerozolimie, a także o podjętej równocześnie decyzji o zawieszeniu współpracy z izraelskimi uczelniami.
Powodem tych decyzji był protest grupy studentów, którzy uznali prezentację prac izraelskiej artystki za legitymizowanie polityki Państwa Izrael.
Szczególne oburzenie budzi jednak argument przytoczony przez jedną z inicjatorek protestu, studentkę grafiki, która w rozmowie z “Gazetą Wyborczą” oświadczyła z iście zetempowskim ogniem (proszę wybaczyć to archaiczne określenie, mam nadzieję jednak, że zrozumiałe dla Pana, choć zapewne już nie dla studentów, którzy najwyraźniej mają problem z wiedzą dotyczącą znacznie bliższej historii, a cóż dopiero tak zamierzchłej):
“Sprawdziłam, że w 2024 roku ta pani udzielała wywiadu izraelskiej telewizji i opowiadała o symbolicznym znaczeniu biżuterii wojennej tj. o satynowej wstążce, którą Izraelczycy nosili na ubraniach. To mnie wzburzyło. Zwróciłam się do Samorządu Studentów ASP z prośbą o interwencję”.
Wcześniej ta sama studentka wyznała, że na widok zapowiedzi wystawy “zmroziło ją”.
Przyznam, że mnie również zmroziło. Nie z powodu izraelskiej projektantki ani jej wypowiedzi, lecz z powodu ignorancji, braku elementarnej empatii i zdumiewającej niezdolności do rozumienia symboli, jakimi wykazała się osoba studiująca na ASP, a więc uczelni wyższej ergo gromadzącej ludzi, którzy winni orientować się nieco w wydarzeniach ostatnich kilku lat.
Wywiad, który tak wzburzył panią studentkę, został wyemitowany 4 marca 2024 roku w izraelskiej telewizji Channel 13. Shelly Satat-Kombor, projektantka i ówczesna kierowniczka Wydziału Biżuterii i Mody Akademii Bezalel, opowiadała w nim o znaczeniu przedmiotów, które w następstwie wydarzeń 7 października 2023 roku stały się symbolami solidarności, pamięci i społecznego protestu.
A jakież to przedmioty?
Żółte wstążki, przypinki, nieśmiertelniki, naklejki z wizerunkami zakładników, gwiazdy Dawida i symbole “Chaj”, oznaczające po hebrajsku “życie”. Przedmioty, które ludzie przypinali do ubrań, nosili na szyi i rozdawali podczas demonstracji, domagając się uwolnienia kobiet, mężczyzn i dzieci porwanych przez terrorystów z Hamasu.
Żółta wstążka nie jest symbolem izraelskiej armii. To symbol oczekiwania na powrót zakładników, mający znacznie starszą historię, sięgającą między innymi amerykańskiego kryzysu zakładników w Iranie w 1979 roku.
7 października 2023 roku terroryści Hamasu i innych ugrupowań porwali do Strefy Gazy 251 osób.
13 października 2025 roku, po 738 dniach niewoli, uwolniono ostatnich 20 żywych zakładników.
26 stycznia 2026 roku, po 843 dniach, sprowadzono do Izraela szczątki ostatniego z porwanych.
Symbol żółtej wstążki (niekoniecznie satynowej) po 7 października stał się w Izraelu jednym z najbardziej rozpoznawalnych znaków solidarności z porwanymi. Nosili ją ludzie o najróżniejszych poglądach politycznych, domagający się od władz zdecydowanych działań na rzecz uwolnienia zakładników. Była symbolem pamięci, nadziei, ale także presji społecznej, kierowanej zarówno przeciwko palestyńskim terrorystom przetrzymującym porwanych, opinii publicznej świata, jak i wobec izraelskiego rządu.
W materiale telewizyjnym, który tak wstrząsnął cytowaną przez Wyborczą studentką pojawia się w tle fotografia przedstawiająca tłum ludzi z pomarańczowymi balonami i równie pomarańczowymi motylami. Ponieważ najwyraźniej zarówno owa studentka jak i wspierająca ją grupa również w tym przypadku prezentują przerażającą ignorancję, pozwolę sobie przypomnieć – wydawałoby się – powszechnie znane fakty. Otóż była to demonstracja domagająca się uwolnienia porwanych wraz z matką Shiri Bibas najmłodszych zakładników – jej dwóch rudowłosych synków, czteroletniego Ariela i dziewięciomiesięcznego Kfira, uprowadzonych 7 października 2023 roku z kibucu Nir Oz. Ich wizerunki obiegły świat. Pomarańczowe balony pojawiały się podczas demonstracji i zgromadzeń, których uczestnicy żądali uwolnienia rodziny. Kolor rudych włosów chłopców stał się symbolem nadziei, że dzieci i ich matka wrócą do domu.
Nie wrócili. Shiri, Ariel i Kfir zostali zamordowani przez terrorystów w Strefie Gazy.
Z historią Ariela Bibasa wiąże się również pomarańczowy motyl. W kwietniu 2025 roku izraelska Akademia Języka Hebrajskiego ogłosiła, że gatunek Melitaea ornata, dotychczas noszący hebrajską nazwę nawiązującą do Jerozolimy, otrzymał nazwę Kitmit Ariel, na cześć zamordowanego chłopca, który uwielbiał obserwować motyle. Decyzję podjęto za zgodą jego ojca, Yardena Bibasa. Pomarańczowe skrzydła motyla przypominają kolor włosów Ariela.
Jak zapewne doskonale Panu wiadomo, Shelly Satat-Kombor jest projektantką, wykładowczynią i współtwórczynią marki obuwniczej CoupleOf, od ponad dwóch dekad zajmującą się wzornictwem, rzemiosłem, technologią i odpowiedzialnym projektowaniem. Kierowała Wydziałem Biżuterii i Mody Akademii Bezalel w Jerozolimie, uczelni, na której wspólnie studiują Żydzi i Arabowie, w tym Palestyńczycy.
Warszawska ASP znała zresztą Shelly Satat-Kombor od lat. Już w 2021 roku prowadziła na tej uczelni warsztaty poświęcone ponownemu wykorzystaniu starych butów. Akademia opublikowała wówczas entuzjastyczną relację, chwaląc wiedzę projektantki, jej zaangażowanie i umiejętność inspirowania studentów.
W listopadzie 2026 roku miała ponownie poprowadzić warsztaty w ramach programu Erasmus+, którym towarzyszyć miała niewielka wystawa dziesięciu par zaprojektowanych przez nią butów, zatytułowana “One Step Forward”.
Dziesięć par butów w gablocie na parterze Wydziału Wzornictwa – tyle wystarczyło, żeby wywołać protest, żądania odwołania wystawy i groźbę pikiety.
Jeszcze bardziej niepokojąca od postawy protestujących studentów jest jednak reakcja władz uczelni.
Jak wynika z informacji opublikowanych przez „Gazetę Wyborczą”, prorektor Barbara Kowalewska poleciła odwołać wystawę, a równocześnie poinformowała o zawieszeniu współpracy warszawskiej ASP z izraelskimi uczelniami w ramach wymiany studentów i wykładowców.
A więc nie tylko zrezygnowano z tej pojedynczej ekspozycji, ale przy okazji podjęto decyzję o znacznie szerszych konsekwencjach, dotyczących izraelskich instytucji akademickich oraz ludzi niemających żadnego związku z polityką izraelskiego rządu.
Zastosowano zasadę odpowiedzialności zbiorowej.
Na szczególne uznanie zasługuje w tej sytuacji stanowisko dziekana Wydziału Wzornictwa, prof. Grzegorza Niwińskiego, który sprzeciwił się decyzji, wskazując, że została wymuszona przez studentów spoza wydziału i nie znajduje poparcia wśród jego kadry. Dziekan podkreślił również, że nie należy stosować odpowiedzialności zbiorowej, a gniew studentów został skierowany przeciwko niewłaściwej osobie.
Samorząd studencki ma oczywiście prawo formułować żądania, nawet niemądre. Władze Akademii mają jednak obowiązek samodzielnie oceniać ich zasadność, nie ulegając szantażom. Tymczasem sprzeciw studentów spoza Wydziału Wzornictwa okazał się ważniejszy niż stanowisko dziekana i kadry wydziału, którego wystawa dotyczyła. Kto zatem decyduje o programie artystycznym Akademii i według jakich kryteriów? Czy wystarczy protest grupy studentów, aby odwołać zaproszenie dla artysty, a następnie zawiesić współpracę z uczelniami całego państwa, pozbawiając możliwości wymiany akademickiej również studentów i wykładowców niemających z tą sprawą nic wspólnego?
Tymczasem władze rektorskie uzasadniły swoją decyzję tym, że samorząd studencki jest ustawowym reprezentantem społeczności studentów, a jego stanowisko w sprawach etycznych zasługuje na poważne traktowanie.
Oczywiście, że zasługuje. Nie oznacza to jednak, że samorząd ma prawo narzucać uczelni politykę wykluczania artystów ze względu na ich narodowość ani że władze akademickie powinny bezkrytycznie przyjmować każde żądanie zgłoszone pod hasłem wrażliwości etycznej.
Antysemityzm nie zawsze przybiera dziś postać otwartej nienawiści do Żydów. Może również kryć się pod hasłami antyizraelskiego aktywizmu, kiedy wobec izraelskich artystów i naukowców stosuje się odpowiedzialność zbiorową, odmawia im prawa do uczestnictwa w międzynarodowym życiu kulturalnym, a solidarność z żydowskimi ofiarami terroryzmu staje się powodem publicznego potępienia.
Akademia Sztuk Pięknych nie jest instytucją powołaną do prowadzenia polityki zagranicznej ani do wymierzania zbiorowych sankcji artystom, naukowcom i studentom. Powinna natomiast być miejscem, w którym wiedza, talent i dorobek twórczy mają większe znaczenie niż narodowość, a wolność artystyczna nie kończy się tam, gdzie zaczynają się polityczne emocje części społeczności akademickiej.
W związku z powyższym zwracam się do Pana Rektora o:
- Publiczne przedstawienie szczegółowego uzasadnienia decyzji o odwołaniu wystawy Shelly Satat-Kombor, wraz ze wskazaniem konkretnych przesłanek, na których została oparta.
- Wyjaśnienie, czy zawieszenie współpracy z izraelskimi uczelniami nadal obowiązuje, jakich instytucji dotyczy i na jakiej podstawie zostało wprowadzone.
- Cofnięcie decyzji o zawieszeniu współpracy akademickiej z izraelskimi uczelniami oraz zagwarantowanie, że narodowość artystów, wykładowców i studentów nie będzie stanowiła kryterium ich wykluczania.
- Publiczne odniesienie się do argumentu dotyczącego żółtej wstążki i wyjaśnienie, czy władze Akademii uznają solidarność z zakładnikami porwanymi przez Hamas za okoliczność mogącą uzasadniać ograniczenie współpracy artystycznej.
- Przedstawienie stanowiska władz ASP wobec stosowania odpowiedzialności zbiorowej w międzynarodowej współpracy naukowej i artystycznej.
Zawartość publikowanych artykułów i materiałów nie reprezentuje poglądów ani opinii Reunion’68,
ani też webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyraźnie zaznaczone.
Twoje uwagi, linki, własne artykuły lub wiadomości prześlij na adres:
webmaster@reunion68.com








